Znalezione na odwrociu

Językoznawcy wciąż się spierają o to, czy w języku polskim forma „na odwrociu” używana przez kuratorów, historyków sztuki a zwłaszcza konserwatorów w ogóle jest poprawna. A nawet większość z nich uważa, że nie jest. Jednak to magiczne, nie oglądane przez widzów ‚odwrocie’ – rewers wiszących na ścianach prac – niejednokrotnie skrywa przed postronnymi swoje nieme tajemnice – pieczęcie marszandów i właścicieli galerii, przez które przechodziły prace, podpisy właścicieli – kolekcjonerów sztuki, dane katalogowe prac, a czasem też porzucone, niedokończone projekty swoich autorów.

Co można znaleźć interesującego na odwrociu prac ilustruje m.in. bardzo ciekawy przypadek dwóch połówek niewykończone obrazy Francisa Bacona, które po 60. latach spotkały się na zapleczu domu aukcyjnego Christie’s. Z tą fascynującą historią można się zapoznać na tym filmie, a poniżej zdjęcie dwóch obrazów (z lewej), które zostały namalowane na dwóch częściach niedokończonej pracy znajdującej się na rewersie.

 

 

Skanując prace do galerii niejednokrotnie miałem okazję znaleźć interesujące dodatki do prac. Głównie szkice, czasem podpisy, notatki. W przypadku prac z wydawnictwa DC i starszych z wydawnictwa Marvel także pieczątki wydawców. A oto kilka przykładów.

Poniżej rewers jednej z prac Papcio Chmiela, z jego autorską pieczątką oraz charakterystycznym zamaszystym podpisem.

 

 

Rewers jednego z pasków komiksowych drukowanych w swoim czasie w „Wieczorze Wybrzeża”. Pasek z przygodami Kajtka i Koko autorstwa Janusza Christy.

 

 

Fragment rewersu jednego z rysunków autorstwa Jerzego Skarżyńskiego do polskiego wydania powieści „Ubik” Philipa K. Dicka, która ukazała się w serii „Stanisław Lem Poleca”. Pośród pieczątek znalazła się również taka o treści: „Przedmiot nie podlega zakazowi wywozu za granicę” – co widać na poniższym zdjęciu.

 

 

Notatki Macieja Sieńczyka na rewersie jednej z prac.

 

 

Studium wyrazu twarzy jednej z postaci na rysunku do „Adventures of Superman” #570, s. 13. Rysunek autorstwa Toma Grindberga (ołówek) oraz Toma Palmera (tusz).

 

 

Szkic designu postaci na rewersie planszy autorstwa Travela Foremana (ołówek) i Toma Palmera (tusz) do komiksu z serii „Iron Fist” zeszyt nr #23, strona 8.

 

 

A na koniec coś absolutnie wyjątkowego – wklejona kartka tzw. „Certyfikat Autentyczności” autorstwa Bartosza Minkiewicza na rewersie rysunku będącego wariacją nt. okładki Wilq – „Wilq a’la Mignola„.

 

 

Prawda, że świetne?! 🙂